vrijdag 27 januari 2017

Terugblik tafelgesprekken studiedag 'Taal is de basis'

Dank aan de bezoekers van onze drie tafelgesprekken op de studiedag 'Taal is de basis' van Samenwerkingsverband Passend Onderwijs Stromenland. Daarin hebben we ons verdiept in de manieren waarop tegemoet gekomen kan worden aan de verschillen tussen leerlingen. Of, zo u wilt, de verschillende wijzen om het onderwijs persoonlijker te maken.

Wij vonden het bijzonder prettige gesprekken en hebben ervan genoten. Zoals afgesproken vindt u hieronder de presentatie met de films en andere toebehoren.



Meer informatie over deze en aanverwante onderwerpen vindt u op www.tienkeerbeter.nl.

Albert Rouschop en Jos Cöp.

zaterdag 21 januari 2017

De onderwijsprosument

column

Ooit was het niet anders. Of je het nu wilde of niet, leren was vooral een eenrichtingsactiviteit. Met de pijl van leerkracht naar leerling of docent naar student. Niemand verbaasde zich erover, want het was volstrekt normaal en paste prima in het tijdsbeeld. De autoriteit wist hoe het zat en de luisteraar had daar geen enkel idee van. Daarmee was leren ook meteen consumeren: passief luisteren naar een uitleg om daarna creativiteisloze oefeningen te consumeren alsof het berichtjes waren uit de tijdlijn van Facebook. Om maar een lui medium te noemen.

De toenmalige onderwijskundige context zorgde voor een bijzonder passende bedding met ideeën over leren, die we inmiddels als kul van de hand doen. Toen waren de hersenen een soort van black box, waarvan we niet eens wilden weten wat er precies in gebeurde. Nu is precies het omgekeerde gaande. Het snel uitdijende leger van (pseudo) breinwetenschappers is hard op weg om de ontwikkeling en werking van het brein als verklaring te zien voor alle menselijk gedrag dat ooit te zien was op deze aardbol. Tot aan de psyche van Donald Trump toe. Het kan verkeren.

De theorieën die hierbij een doorslaggevende rol vervullen, hebben het allemaal over netwerken. Neurale om precies te zijn. U weet wel, het verhaal van de kluisjes gevuld met informatie als metafoor voor zenuwcellen. En van verbindende landweggetjes die door ze veel te gebruiken vanzelf vierbaanssnelwegen worden, waar de discussie over de maximale snelheid niet gevoerd hoeft te worden. Een vergelijking bedoeld om het belang van goede neurale verbindingen inzichtelijk te maken. Om vervolgens te constateren dat beter verbonden kluisjes of informatiepakketjes makkelijker leiden tot een positief leereffect. Dus voor nieuwe kennis, vaardigheden, inzichten en attituden. Allemaal dankzij beter functionerende netwerken onder de hersenpan. Mooi toch?

Maar dit is niet de enige plaats waarin netwerken zich verbonden hebben met leren. Ook buiten de hoofden is leren meer en meer een netwerkactiviteit geworden. Maar dan in didactische en organisatorische zin. Waar ooit de eenrichtingsinteractie tussen leerkracht en leerling de dominante aanpak was om kinderen wat te leren, is dat nu veel minder het geval. De laatste decennia hebben ook de interactie leerling - leerling en leerling - digitale informatiebron de leermogelijkheden enorm verbreed. Met als gevolg dat onderwijsgevenden, of ze het nu willen of niet, naast docent ook coach zijn geworden. En daarmee de schone taak hebben om het leren in een genetwerkte samenleving te begeleiden.

Zo maakt het eenrichtingsleren langzaam plaats voor het leren in netwerken. Binnen en buiten de school en op ieder moment van de dag. Waarbij de passiviteit van het consumeren van instructies en weinig zeggende oefeningen vervangen wordt door zelf actief te onderzoeken en te ontwerpen. Geheel in de trend des tijds.

Zo is het onderwijs de volgende sector waarin het consumeren plaatsmaakt voor zelf gaan produceren. Daar zullen we nu eerst wel weer wat in gaan doorslaan. Om het vervolgens te corrigeren en een evenwicht te vinden in de onderwijsprosument. Precies, iemand die functioneert in een netwerk, soms kennis op komt snuiven en verder vooral leert door te doen en te delen. Zo leuk gaat het dus worden. Ik doe mee.

maandag 16 januari 2017

Vier keer persoonlijk leren - het tijdschriftartikel (herziene versie)

Vier keer persoonlijk leren
Effectief differentiëren, individualiseren en personaliseren in de 21e eeuw


Door Jos Cöp en Albert Rouschop.

Is het leren bij u op school al volledig afgestemd op de individuele leerling? En rollen de leeractiviteiten op maat uit de digitale leeromgeving, gestuurd door een enorme hoeveelheid gegevens, die ook wel persoonlijk learning analytics worden genoemd?
Of kiest u er vooralsnog voor om de ontwikkelingen van een afstand te volgen en nog even niet in de actiestand te schieten?

 Persoonlijk leren, veelvuldig ook personaliseren genoemd, is een populair begrip in onderwijsland. Maar wat wordt er nu precies mee bedoeld? Welke varianten zijn er en hoe zien die er dan uit op school? In dit artikel gaan we er verder op in.

Massasysteem
Ooit was onderwijs een massasysteem waarbij de leerstof en de didactiek voor alle leerlingen gelijk waren. Verschillen tussen kinderen waren er wel, maar in het licht van de opbrengstverwachting deden ze er niet zoveel toe. Als leerlingen voldoende beroepsmatig gekwalificeerd en maatschappelijk gesocialiseerd de school verlieten, waren de doelen bereikt en hing de boekentas al aan de vlaggenstok. De ‘Persoonlijke finetuning’ volgde op een werkvloer, waarmee in veel gevallen de loopbaan tot in de pensioenfase gegarandeerd was.

De snel veranderende samenleving
In de huidige tijd zien we dat het bovenstaande fundamenteel aan het veranderen is. Leerlingen van nu komen steeds vaker terecht in beroepen die tijdens hun schoolgaande periode niet eens bestonden. Tegelijkertijd is ook de aandacht voor de persoonlijke leerbehoeften van het individu enorm toegenomen. De school krijgt daarmee ook een rol toegedicht in het verwerven van competenties die juist het tegenovergestelde zijn van socialisatie, namelijk het autonoom en onafhankelijk kunnen handelen (Biesta, 2010). Allemaal ten dienste van het kunnen functioneren in een samenleving die steeds sneller verandert.

Matrix persoonlijk leren
Onder invloed van de uiteenlopende leerbehoeften is de afgelopen decennia veel werk gemaakt van het afstemmen van het onderwijs op verschillen tussen leerlingen. Dit resulteert in veel aandacht voor een meer persoonlijke manier van leren, passend bij de 21e eeuw. Om in beeld te brengen op welke manieren persoonlijk leren georganiseerd kan worden, hebben we een matrix ontwikkeld. Deze is hieronder weergegeven.

accent op samen leren
accent op individueel leren
lineair door de leerstof
differentiëren
in groepen
individualiseren
adaptief door de leerstof
werken met projecten
en leervragen
gesloten
personaliseren

Figuur 1: Matrix persoonlijk leren