vrijdag 21 mei 2010

Effectiever onderwijs met het digibord

In een ongekend tempo heeft het digibord het klaslokaal veroverd. In eerste instantie leidt dit vaak tot enthousiast gebruik van afbeeldingen, films, audio, spelletjes en oefeningen. Onderzoeken geven aan dat na 1 à 2 jaar een soort van bezinningsperiode opkomt. Dan komt de belangrijkste vraag op die gesteld kan worden: 'Hoe kan ik mijn onderwijs effectiever maken met een digibord?' Het is belangrijk dat schoolteams het daar met elkaar over hebben. Niet alleen door samen nieuwe mogelijkheden te bedenken, maar ook door het digibordgebruik te toetsen aan de min of meer tijdloze criteria van effectief onderwijs. De onderstaande discussiefilm wil dit denkproces ondersteunen door de zeven schakels van effectief onderwijs te verbinden met het succesvol gebruik van een digibord.

woensdag 19 mei 2010

Effectiever onderwijs met het digibord

Enkele weken geleden heb ik een conceptversie van een discussiefilm met de naam 'Effectiever onderwijs met het digibord' online geplaatst. Ik heb daarbij de hele wereld en omstreken uitgenodigd om deze versie te bekijken en te becommentariëren. Met behulp van deze commentaren ben ik in staat geweest om verbeteringen aan te brengen. Inmiddels staat versie 1 online. Commentaar blijft altijd welkom, want het kan altijd weer beter.

Ik hoop hiermee een bijdrage te leveren aan de permanente discussie die moet leiden tot steeds effectiever en beter gebruik van het bord. De mogelijkheden worden nog maar half benut, maar ik vind de toegevoegde waarde al aanzienlijk. Een klaslokaal zonder digibord voelt voor mij langzamerhand wat onwennig. Het roept de sfeer op van het behelpen. Het doet me denken aan de tijd dat ik voor een adviesinstelling werkte en de pc moest delen met mijn kamergenoot. Na 2 maanden werden we er beide stapelgek van en na nog 2 maanden zeuren, was ook het management om. De pc was persoonlijk gereedschap geworden. Jaren later snap ik niet hoe het werk ooit zonder computer gedaan kon worden.

Die ontwikkeling is vergelijkbaar met de ongekend snelle introductie van het digibord in het klaslokaal. Persoonlijk gereedschap hoeft het niet te worden, maar een lokaal zonder digibord zal binnenkort gaan ogen als afunctioneel en achterhaald. Het bord zelf is echter een neutraal apparaat. Het onderwijs hoeft er niet beter en niet slechter van te worden. Maar het zou natuurlijk eeuwig zonde blijven als we met zoveel nieuwe mogelijkheden niet in staat zouden zijn om het onderwijs beter te maken. En die discussie is didactisch van aard en moet gevoerd worden.

Bekijk de discussiefilm.



Met dank aan: Linda Humme, Martin de Jong, Gabien Lambert, Paul de Maat, Peter ter Riele en Albert Rouschop.

maandag 10 mei 2010

Begrijpend leesinstructie nieuwe stijl

Begrijpend lezen is geen populair vak. Veel leerlingen hebben er een hekel aan en leerkrachten staan allerminst te popelen om het te geven. Toch zijn er best goede mogelijkheden om te komen tot daadwerkelijke verbeteringen. Twee zaken vormen daarbij belangrijke aanknopingspunten, namelijk het aansprekender maken van de teksten en het attractiever en doelgerichter maken van de instructie. Experimenten geven aan dat het gebruik van een digitaal schoolbord hierbij wel eens doorslaggevend kan worden. Bekijk de discussiefilm.

vrijdag 7 mei 2010

Begrijpend leesinstructie nieuwe stijl

Vraag een leerling aan welk vak hij een hekel heeft en de kans is groot dat het antwoord begrijpend lezen is. Vraag een leerkracht welk vak hij het minst graag geeft het gaat vaak over hetzelfde vakgebied. Dat kan geen toeval zijn.

De ultieme oorzaak van de impopulariteit van het genoemde vakgebied ligt waarschijnlijk in het ongrijpbare. Wat is begrijpend lezen eigenlijk precies? En hoe kun je er beter in worden? Gelukkig kunnen we er inmiddels wat zinnigere dingen over zeggen dan pakweg 10 jaar terug. Maar zo concreet als bij technisch lezen of spelling zal het nooit worden. Daarvoor is leesbegrip teveel verweven met intelligentie en algemene ontwikkeling.

Wetenschappers zijn het er wel over eens dat goede begrijpend lezers 4 dingen hebben. Ze kunnen vlot technisch lezen, hebben een goede woordenschat, beschikken over een brede achtergrondkennis en passen leesstrategieën toe. Interessant is wel dat de eerste drie zaken meer als voorwaardelijk worden gezien. De leesstrategieën zijn daarna het topje van de begrijpend lees-ijsberg.

In de malaise van de impopulariteit hebben ook verouderde begrijpend leesmethoden een belangrijk aandeel. Eerst waren ze onaantrekkelijk omdat ze voornamelijk lange teksten en ongerichte vragen voorschotelden. Toen dat stadium gepasseerd was, kwam er in veel methoden een overdaad aan instructie om de hoek kijken. Uitvoerig hardop denkende leerkrachten met, hoe kan het anders, leerlingen die wegzakken. Een normaal verschijnsel bij een didactiek die kinderen niet weet te pakken. Dus kwam er het punt dat er opvallend veel begrijpend leesmethoden versneld bij het grof vuil kwamen te staan.

De uitdaging van de nieuwe generatie onderwijsleermiddelen bij het vak begrijpend lezen is het beter kunnen motiveren van leerlingen en leerkrachten. Aansprekende teksten, veelal verwijzend naar de actualiteit, kunnen daarbij zorgen voor een doorbraak (Guthrie, 2002). Maar dit is niet alles. Ook de resultaatgerichtheid zal sterk moeten verbeteren. Gemotiveerd zijn heeft vrijwel altijd ook te maken met het bereiken van doelen. Effectieve begrijpend leesinstructie is daarbij van doorslaggevend belang. En opnieuw zal er daarbij ruime aandacht zijn voor instructie in de vorm van hardop denken. Maar niet meer op de traditionele eenrichtingswerkwijze met de pratende leerkracht en de (in het beste geval) luisterende kinderen. Hardop denken kan namelijk ook in een gespreksvorm, waarbij een goede vraagstelling en een niet voorspelbare beurtverdeling de betrokkenheid van leerlingen sterk kunnen verbeteren.

Die vraagstelling is iets waar niet te licht over gedacht moet worden. Goede hardop denkvragen, gebaseerd op evidence based leesstrategieën, schud je als leerkracht niet zomaar uit je mouw. Daarom zijn er experimenten gedaan waarbij de hardop denkvragen opgevoerd worden op het digitale schoolbord. Daarbij is de tekst op het bord te zien en verschijnen de gespreksvragen die het hardop denken voeden er direct naast. Afhankelijk van de voortgang van de bespreking kan er ook in de tekst gemarkeerd en gewerkt worden. Zowel door leerkrachten als leerlingen. De verwachtingen van deze ondersteunende digibordsoftware zijn hooggespannen. We gaan het kritisch volgen, maar het moet raar lopen willen ze niet waargemaakt worden.

Meer informatie over moderne begrijpend leesinstructie is te zien de onderstaande discussiefilm (bron: Trends in beeld, http://trendsinbeeld.blogspot.com).