vrijdag 25 november 2016

Vier keer persoonlijk leren - het tijdschriftartikel

Vier keer persoonlijk leren
Effectief differentiëren, individualiseren en personaliseren in de 21e eeuw


Door Jos Cöp en Albert Rouschop.

Is het leren bij u op school al volledig afgestemd op de individuele leerling? En rollen de leeractiviteiten op maat uit de digitale leeromgeving, gestuurd door een enorme hoeveelheid gegevens, die ook wel persoonlijk learning analytics worden genoemd?
Of kiest u er vooralsnog voor om de ontwikkelingen van een afstand te volgen en nog even niet in de actiestand te schieten?

 Persoonlijk leren, veelvuldig ook personaliseren genoemd, is een populair begrip in onderwijsland. Maar wat wordt er nu precies mee bedoeld? Welke varianten zijn er en hoe zien die er dan uit op school? In dit artikel gaan we er verder op in.

Massasysteem
Ooit was onderwijs een massasysteem waarbij de leerstof en de didactiek voor alle leerlingen gelijk waren. Verschillen tussen kinderen waren er wel, maar in het licht van de opbrengstverwachting deden ze er niet zoveel toe. Als leerlingen voldoende beroepsmatig gekwalificeerd en maatschappelijk gesocialiseerd de school verlieten, waren de doelen bereikt en hing de boekentas al aan de vlaggenstok. De ‘Persoonlijke finetuning’ volgde op een werkvloer, waarmee in veel gevallen de loopbaan tot in de pensioenfase gegarandeerd was.

De snel veranderende samenleving
In de huidige tijd zien we dat het bovenstaande fundamenteel aan het veranderen is. Leerlingen van nu komen steeds vaker terecht in beroepen die tijdens hun schoolgaande periode niet eens bestonden. Tegelijkertijd is ook de aandacht voor de persoonlijke leerbehoeften van het individu enorm toegenomen. De school krijgt daarmee ook een rol toegedicht in het verwerven van competenties die juist het tegenovergestelde zijn van socialisatie, namelijk het autonoom en onafhankelijk kunnen handelen (Biesta, 2010). Allemaal ten dienste van het kunnen functioneren in een samenleving die steeds sneller verandert.

Matrix persoonlijk leren
Onder invloed van de uiteenlopende leerbehoeften is de afgelopen decennia veel werk gemaakt van het afstemmen van het onderwijs op verschillen tussen leerlingen. Dit resulteert in veel aandacht voor een meer persoonlijke manier van leren, passend bij de 21e eeuw. Om in beeld te brengen op welke manieren persoonlijk leren georganiseerd kan worden, hebben we een matrix ontwikkeld. Deze is hieronder weergegeven.

accent op samen leren
accent op individueel leren
lineair door de leerstof
differentiëren in groepen
individualiseren
adaptief door de leerstof
open personaliseren
gesloten personaliseren

Figuur 1: Matrix persoonlijk leren

zaterdag 19 november 2016

De kanteling van het leren

We leven in een interessante tijd, waarin de samenleving in hoog tempo verandert. Volgens hoogleraar transitiekunde Jan Rotmans veranderen vrijwel alle organisaties op drie fronten: van verticaal naar horizontaal geordend, van centraal naar decentraal georganiseerd en van van topdown naar bottom up gestuurd. Rotmans noemt dit veranderproces kantelen (Rotmans, 2014).

Natuurlijk raakt dit ook de wijze waarop wij het onderwijs organiseren. En dat niet alleen, ook het leren zelf zijn we stilaan anders aan het organiseren. Toegespitst op het leren, zien we minstens zeven kantelpunten. Ik heb deze uitgewerkt in een discussiepresentatie, voorzien van commentaar en beeld. Met als doel een bijdrage te leveren aan de visieontwikkeling op het gebied van leren, organiseren en innoveren.

Wellicht heeft u er ook wat aan. Uiteindelijk werken we namelijk samen aan de dezelfde doelstelling: één van de beste onderwijssystemen ter wereld nog beter maken. Door leerlingen effectiever te laten leren en leerkrachten efficiënter en prettiger te laten werken.



Literatuur:
Rotmans, J. (2014). Verandering van tijdperk. Nederland kantelt.

maandag 10 oktober 2016

Interactieve presentatie 'Persoonlijk leren met ICT' - iXpiratiemiddag XL - iXperium - Nijmegen

Op woensdag 12 oktober was het zover. Het iXperium in Nijmegen organiseerde een meer dan goed bezochte iXpirmatiemiddag XL. Complimenten aan de organisatie, want alles was fantastisch geregeld.

Samen met Gert Custers van Innofun was ik uitgenodigd om een workshop / interactieve presentatie te houden over 'Persoonlijk leren met ICT'. Met plezier kijken wij terug op de twee sessies die wij mochten verzorgen. Dank aan iedereen die een bijdrage hieraan heeft geleverd. Uiteraard hebben we ook weer een aantal beloften gedaan en die komen we hierbij na.

Ten eerste staat hieronder de gebruikte presentatie.



Ten tweede de films die we getoond hebben, te weten de films van de leerkrachtassistent en van het interactieve digiboek.

Ten derde een verwijzing naar het genoemde tijdschriftartikel 'Vier keer persoonlijk leren. Effectief differentiëren, individualiseren en personaliseren in de 21e eeuw' en de bijbehorende discussiefilm.

Veel succes ermee. Mocht u ons nodig hebben, weet ons dan te vinden.

Gert Custers en Jos Cöp.

donderdag 6 oktober 2016

Ontwerpend leren

Eén van de meest geciteerde uitspraken van Charles Darwin stamt uit het jaar 1809. Hij zei: "It's not the strongest of the species that survive, nor the most intelligent, but the one most responsive to change." De context waarin de zeer gewaardeerde Charles het bedacht, verschilt enorm van de situatie waarin we het nu vaak gebruiken. Wij horen het vaak als het gaat over de snelheid waarin de samenleving verandert en de mogelijkheden die er zijn om hierin te 'overleven'.

In staat zijn te veranderen, is dus een heel belangrijke voorwaarde om mee te kunnen blijven doen. Als samenleving, als organisatie en als individu. Noem het maar even innovatiekracht. En daarvoor is weer één ding voorwaardelijk, namelijk lerend vermogen. Of simpeler gezegd, nieuwe kennis verwerven, nieuwe vaardigheden opdoen en een attitude ontwikkelen waarin veranderen een uitdaging is in plaats van een noodzakelijk kwaad.

Zonder leren dus geen innoveren. Maar er is nog een diepere laag. Om blijvend mee te kunnen gaan in een veranderingsproces dat nooit meer ophoudt, zal ook het leren zelf 'responsive' moeten zijn aan 'change'. Ook het leren zelf zal hier en daar moeten veranderen.

Uit recente onderzoeken in de breinwetenschap weten we steeds beter wanneer er wel en niet geleerd wordt. Echt leren leidt tot effectievere en efficiëntere verbindingen tussen zenuwcellen, dus een beter geordend brein. Vergelijk het met snelwegen die zorgen voor een betere verkeersdoorstroming. Effectieve leerprocessen leiden tot grondige denkactiviteiten en zijn herkenbaar op scans doordat hersengebieden 'oplichten'. En daarmee is ook steeds duidelijker dat lang niet alles wat we leren noemen, ook daadwerkelijk leren is. Sommige traditionele leeractiviteiten blijken namelijk helemaal geen hersenactiviteit te veroorzaken. En leiden dus tot niets. U mag het bezigheidstherapie noemen.

De komende jaren zal deze ontwikkeling doorgetrokken gaan worden en zal ook de didactiek die we gebruiken behoorlijk gaan veranderen. Traditionele oefenvormen die weinig denkactiviteit vragen, zullen plaatsmaken voor nieuwe didactische werkvormen die dat wel doen. En de inbreng van ICT valt daarbij nauwelijks te overschatten.

Het mooie is dat de geschetste didactische verandering al lang gaande is, maar uiteraard nog lang niet alle klaslokalen heeft bereikt. Vanuit stromingen die zich bezig houden met onderzoek doen en ontwerpen, ontstaan concrete aanpakken en didactische modellen die gaan in de richting van onderzoekend en ontwerpend leren. Met name de laatste richting krijgt vanuit de invalshoek van de 21e eeuwse vaardigheden veel aandacht. Het internationale zoekwoord hierbij is 'design thinking' en het leidt tot leeractiviteiten waarbij leerlingen en studenten een actiever leerproces doormaken door ideeën uit te werken in prototypen en deze al toetsend tot een eindproduct en leerresultaat te laten evolueren.

Klassieke onderwijsopvattingen gaan in veel gevallen uit van eenrichtingsleren en een kennisstroom van docent naar student, bijvoorbeeld door gebruik te maken van directe instructie. Aanpakken passend bij ontwerpend leren daarentegen plaatsen het leren in een netwerk en maken het interactief. Met een interactie tussen docent en student, studenten onderling en met allerlei (digitale) bronnen die erbij betrokken kunnen worden. Het gaat te ver om te stellen dat ontwerpend leren een geschikte werkwijze is die past bij alle onderwijsdoelen, maar een verrijking van ons onderwijsaanbod is het zeker.

Hieronder vindt u een korte presentatie over ontwerpend leren. Wellicht helpt het u om het een plek te geven binnen uw eigen onderwijs.

vrijdag 30 september 2016

Workshop Persoonlijk taalonderwijs met ICT - IKC De Triviant - Stein

Dank aan de bezoekers van onze workshop 'Persoonlijk taalonderwijs en ICT'. We hebben tijdens de interactieve presentatie wat beloften gedaan en die gaan we bij deze nakomen.

Ten eerste vindt u hier de presentatie.



Ten tweede de verwijzing naar de jongste versie van het genoemde tijdschriftartikel 'Vier keer persoonlijk leren. Effectief differentiëren, individualiseren en personaliseren in de 21e eeuw'.

Ten derde de link van de interactieve Hattie-ranking. De meest actuele (en dus Engelstalige) vindt u hier: http://visible-learning.org/hattie-ranking-influences-effect-sizes-learning-achievement/.

Tot slot nog de links van de gratis tools die u in zou kunnen zetten om uw les te verrijken. Ten eerste de Presenter van Prowise en uitgave Werkuur.

Wij hopen dat u heeft genoten en ook een paar dingen hebt gehoord die u aan het denken hebben gezet. Of liever nog, die gemaakt hebben dat u iets bent gaan veranderen in uw klaslokaal of uw onderwijs. Wij houden graag contact.

Gert Custers en Jos Cöp.